John Ronald Reuel
Tolkien (1892-1973), pisarz angielski.

Urodził się w Bleomfontein w Afryce
Południowej, jako pierworodny syn urzędnika bankowego Arthura
Reuela Tolkiena i Mabel Tolkien z domu Suffield. W roku 1894 urodził
mu się młodszy brat - Hilary.

w 1895 wraz z matką wyjechali do
Anglii. Rok później zmarł ojciec chłopców–
Arthur.Matka - Mabel była kobietą wykształconą, pracowała jakiś
czas jako guwernantka, samodzielnie zajęła się więc edukacją
synów. John już od wczesnego dzieciństwa wykazywał
zdolności językowe, dlatego też jego kształcenie starała się od
podstaw kierować w tę stronę.

W czerwcu 1900 Mabel Tolkien zmieniła
wyznanie z protestanckiego na katolickie. Od tamtej pory urażone tą
decyzją rodziny, zarówno Suffieldowie jak i Tolkienowie,
przestali wspierać samotną matkę finansowo. John został przyjęty
do Szkoły Króla Edwarda, jednak musiał opłacać czesne.
Skutecznie utrudniło mu to utrzymanie się w szkole. Mimo iż
dwukrotnie starał się o stypendium, jego wnioski były odrzucane.
Zmuszony był więc przejść w końcu do szkoły św. Filipa mniej
renomowanej placówki o znacznie niższym poziomie nauczania. W
1903 John uzyskał upragnione stypendium w Szkole Króla
Edwarda.

W listopadzie 1904 roku Mabel zmarła.
Chłopcami zajął się wówczas zakonnik - ojciec Francis
Xawier Morgan, którego przed śmiercią prosiła o opiekę nad
synami. Ojciec Francis zdołał wreszcie przekonać jedną z ciotek,
aby przyjęła ich do siebie.
Cztery lata później bracia
Tolkienowie przeprowadzili się na stancję do pani Faulkne. John był
dobrym uczniem, ponadto samodzielnie uczył się języków, a
nawet już wtedy próbował wymyślać własne. Talent
młodzieńca zauważył jego wychowawca - George Brewton. Nauczyciel
postanowił udzielać mu prywatnych korepetycji z zakresu literatury
anglosaskiej.

W wieku szesnastu lat, John Reuel
poznał i pokochał starszą od siebie o trzy lata Edith Mary. Z
powodu jego młodego wieku związek ten musiał być utrzymywany w
tajemnicy. Po wykryciu sekretu John i Edith zostali rozdzieleni i
otrzymali zakaz kontaktowania się z sobą do czasu osiągnięcia
przez Tolkiena pełnoletności.

Młody John ukończył szkołę z
wyróżnieniem. Otrzymał stypendium w Exeter College w
Oxfordzie. Po wybuchu wojny w 1914 Tolkien nie zaciągnął się do
armii, jak wielu innych studentów. Dopiero po zdaniu egzaminów
i uzyskaniu w 1915 dyplomu bakałarza literatury i języka
angielskiego, wstąpił w randze podporucznika do 13 Batalionu
Rezerwy Strzelców Lancashire. W styczniu 1916 został
przeniesiony do 11 Batalionu Strzelców Lancashire jako oficer
sygnałowy.

22 marca 1916 John Ronald Reuel Tolkien
poślubił Edith Mary Bratt. Niedługo potem świeżo upieczony
małżonek wyjechał do Francji, gdzie podczas ofensywy nad Sommą
zachorował na gorączkę okopową. Wiele miesięcy spędził w
szpitalu w Brimingham z powodu ciężkiego przebiegu choroby. Właśnie
wtedy zaczął pisać "Silmarillion". W styczniu 1917
Tolkien otrzymał awans na porucznika, a w październiku 1918 został
zwolniony z czynnej służby.

W listopadzie 1917 Edith Tolkien
urodziła syna - Johna Francisa Reuela.

Do lata 1919 J. Tolkien był
zatrudniony w wydziale Ministerstwa Pracy w Oksfordzie. Powrócił
także na Uniwersytet, zajmując się pracą przy Słowniku
Oksfordzkim i wygłaszając wykłady na tematy filologiczne. W 1919
Tolkien został magistrem nauk humanistycznych – był to tytuł
honorowy, nadawany za specjalne zasługi dla Uniwersytetu lub
długoletnią pracę.

W październiku 1920 Tolkien po raz
drugi został ojcem. Kolejny syn otrzymał imiona Michael Hilary
Reuel.

W 1921 Tolkien objął stanowisko
wykładowcy w katedrze anglistyki Uniwersytetu Leeds. We współpracy
z G.S. Gordonem zredagował tekst romansu Pan Gawen i Zielony Rycerz.
W 1924 objął katedrę języka angielskiego, która została
specjalnie dla niego utworzona. Tym samym stał się najmłodszym
profesorem Uniwersytetu.

W listopadzie 1924 urodził się trzeci
syn państwa Tolkienów - Christopher Reuel Tolkien. Ojciec
często opowiadał dzieciom wymyślane przez siebie historie, które
później, w zmienionych formach pojawiają się w jego
twórczości.

W 1925 Tolkien objął miejsce szefa
katedry języka anglosaskiego w Oxfordzie i wraz z rodziną przeniósł
się z powrotem do tegoż miasta. Tam też w roku 1929 rodzi się
najmłodsze dziecko Tolkienów – córka Priscilla.

W 1934 J. Tolkien uzyskał stypendium
Fundacji Leverhulme'a i poświęcił się pracy nad staroangielskim
poematem Beowulf. Zaowocowała ona wygłoszonym w 1936 wybitnym
wykładem „Beowulf: The Monsters and the Critics”.

W międzyczasie pisał „Hobbita”. Z
niewiadomych przyczyn nie chciał go opublikować. O istnieniu
rękopisu wiedziało kilku przyjaciół, w tym Elaine
Griffiths. Poinformowała ona o utworze swoją przyjaciółkę
z wydawnictwa George Allen & Unwin - Susan Dagnell. To owa osoba
przekonała Tolkiena do ujawnienia rękopisu. Współwłaściciel
wydawnictwa sir Stanley Unwin dał ją do zrecenzowania swojemu
dziesięcioletniemu synowi. Młody Rayner Unwin był książką
zachwycony. Jesienią 1937 „Hobbit” ukazał się drukiem,
spotykając się z życzliwym przyjęciem krytyków.

W połowie lat trzydziestych Tolkien
wraz z przyjacielem – Carlem Staplesem Lewisem utworzył
nieformalny klub miłośników literatury - The Inklings. Grupa
zrzeszała głównie studentów i wykładowców,
dyskutowano na tematy literackie, członkowie recytowali własne
wiersze, odczytywali fragmenty prozy. Klub istniał bardzo długo, bo
ponad 25 lat.

Mniej więcej około roku 1937
wydawnictwo Allen & Unwin poprosiło Tolkiena o nową historię,
a on przesłał rękopis „Silmarillionu”, nad którym
pracował już od około 1916. Książka nie została jednak
opublikowana, wydawca stwierdził, podobnie zresztą jak sam autor,
że tego typu historia nie nadaje się do druku i nie ma szans na
sprzedanie się.

Do wybuchu drugiej wojny światowej
Tolkien poświęcał się w dużej mierze kształceniu synów.
Ukończyli oni drogie szkoły prywatne, dostali na renomowane studia.
W międzyczasie profesor napisał opowiastkę „Liść” oraz kilka rozdziałów „Władcy Pierścieni”
(który w pierwowzorze miał być „Nowym Hobbitem”.)

Pod koniec wojny Tolkien zrezygnował z
kierowania katedrą literatury anglosaskiej w Szkole Angielskiej i
został profesorem anglistyki w Merton College.

Już po wojnie, w 1945 opublikował
kilka wierszy i nowe wydanie „Hobbita” W 1947 i 1949 wydał
„Rudego Dżila i jego psa”, a także esej „O baśniach”.

Ostateczna wersja powieści „Władca
Pierścieni” powstała pod koniec 1949 i przesłana została do
wydawnictwa Allen & Unwin. Nie została jednak przyjęta. Kiedy
jednak Rayner Unwin dowiedział się, że nowy utwór Tolkiena
został odrzucony przez oficynę Allen & Unwin skontaktował się
z Tolkienem i poprosił o przesłanie rękopisu.
Młody Unwin
ocenił, że książka jest wartościowa, lecz może przynieść
wydawnictwu około 1000 funtów strat. Był zdania, że należy
ją opublikować mimo tego i poprosił ojca o zgodę. Po jej
otrzymaniu, aby zminimalizować straty, Rayner Unwin postanowił
podzielić książkę na trzy tomy i wydać je w przeciągu trzech
lat. Tytuły tomów były jego własnym pomysłem. Tolkien
niezbyt przychylnie odniósł się do pomysłu dzielenia
powieści na części, ale w końcu uległ wydawcy. Tym sposobem w
1954 ukazał się pierwszy tom: "Drużyna Pierścienia".
Nakład rozszedł się dużo wcześniej niż planowano, a wydawnictwo
zaczęło otrzymywać listy od czytelników z prośbami o
następne części. Sir Stanley Unwin zwiększył nakład następnych
tomów oraz przyspieszył ich wydanie. „Dwie wieże”
ukazały się pod koniec 1954 i zostały bardzo ciepło przyjęte.
Trzeci tom - „Powrót króla” wyszedł pół
roku później. Pojawiło się sporo pochlebnych recenzji w
prestiżowych czasopismach.

W 1954 Tolkien otrzymał honorowe
doktoraty w University College w Dublinie i Uniwersytecie w Liege. We
wrześniu 1955 BBC dokonała adaptacji Władcy Pierścieni na powieść
radiową w dziesięciu odcinkach. Władca Pierścieni przyniósł
Tolkienowi pierwszą nagrodę literacką - Hugo. World Science
Fiction Convention uznało książkę za najlepszą powieść
fantastyczną 1956.

W 1958 pisarz zakończył karierę
naukową przechodząc na emeryturę. W roku 1962 wydał „Przygody
Toma Bombadila”. Pracował również nad „Silmarillionem”,
który jednak pozostał nieukończony do końca jego życia.

„Władca Pierścieni” osiągnął
jednak prawdziwy sukces dopiero w USA za sprawą wydania tzw.
„kieszonkowego”. Powstawały kluby miłośników twórczości
Tolkiena, wydawano fanziny, pisano artykuły i rozprawy naukowe, a
wiele elementów i powiedzonek powieści przeniknęło do
codziennego życia.

W pięćdziesięciolecie małżeństwa,
wydawnictwo Allen & Unwin wspólnie z Donaldem Swannem,
postaniwiło uczynić państwu Tolkienom miły prezent. Swann napisał
muzykę do wierszy profesora i akompaniując na fortepianie
Michaelowi Flandersowi, dał koncert na uroczystości złotych godów.
Z tego pomysłu zrodziła się następnie płyta The Road Goes Ever
On.

W listopadzie 1971 zmarła Edith
Tolkien. W 1973 natomiast niepocieszony wdowiec otrzymał Order
Imperium Brytyjskiego.

John Reuel Ronald Tolkien zmarł 2
września 1973 na zapalenie płuc w szpitalu w Bournemouth. Pochowany
został na jednym z cmentarzy w Oxfordzie (katolicka część
cmentarza Wolvercote na północnych przedmieściach Oxfordu),
w pojedynczej mogile razem z żoną Edith. Na nagrobku widnieje
napis: "Beren i Luthien".

Pozostałe znane nam obecnie książki
zostały wydane już po śmierci autora, pod redakcją najmłodszego
syna Christophera.