Daj się opętać!

Motyw opętania nie jest w literaturze niczym nowym, a jednak Michał Krzywicki zaryzykował i napisał „Psalmodię”. A w niej pozwolił mówić nie opętanemu, ale diabłu, który w niego wstąpił. Tajemnicza postać zwraca się do czytelnika już od pierwszej strony powieści, komentuje wydarzenia, rozmyśla, dowcipkuje… Zachęceni? Zapraszam więc dalej, do świata „Psalmodii”…

Diabeł Krzywickiego nie jest diabłem rodem z kart Biblii, autor przyznaje zresztą, że inspirował się raczej wierszem „Lucifer” Tadeusza Micińskiego. Choć bohaterowi „Psalmodii” nie brak atrybutów klasycznego mieszkańca Piekieł, wychodzi poza nie – szczególnie intrygują jego rozważania na temat własnej natury. Diabeł czasami też bywa… zaintrygowany.

Aby możliwe było opętanie, potrzebny jest oczywiście człowiek. W tym wypadku – Florencjusz de Vivar, krzyżowiec z zakonu Calatrava. Porzuca on tereny Hiszpanii, by wyruszyć do odległej krainy na polecenie mistrza zakonnego, ale ma też i bardziej osobisty powód. Jaki? Przeczytajcie.

Z początku akcja „Psalmodii” wręcz galopuje – śledzimy Florencjusza i diabła, poznajemy ich charaktery, podejście do życia. Dyskusje toczone przez tę parę są jednym z najmocniejszych punktów powieści. Nie da się nie uśmiechnąć, czytając komentarze diabła przerywającego trzecioosobową narrację.

Florencjusz musi wyruszyć w podróż, ponieważ nad Pomezanią pękło niebo. Rysa na sklepieniu niebieskim zdaje się wieszczyć rychły koniec świata, sączy się z niej pieśń, której znaczenia nikt nie potrafi objaśnić. Rysę ogląda też inny z bohaterów „Psalmodii” – Dorge, mieszkaniec niewielkiego pruskiego lauksu. To narrator pierwszoosobowy dużej części powieści, ukazujący nam wydarzenia pokierowane nie ręką Boga, a wielu bogów i demonów.

Kwestia wiary często pojawia się na kartach powieści – oglądamy napięcia między muzułmanami, chrześcijanami i żydami, w dalszej części powieści dominują spory chrześcijan i pogan. A przecież nic nie gwarantuje, że wiara w tego samego boga będzie wystarczającym spoiwem. Zawsze jest przecież diabeł, jest polityka, są spory między zakonami…

Zakonnikom daleko do współczesnych, rozmodlonych postaci w habitach. To XIII wiek – nawraca się mieczem, nie słowem. A jeden zakon zwalcza drugi – walcząc o wpływy. „Psalmodia” to opowieść pisana ogniem, zdradą i mieczem, pełna intryg i tajemnic. Bohaterowie nie dzielą się na dobrych i złych, lecz na okrutnych i martwych. A jednak czytelnik czuje potrzebę, by kibicować niektórym z nich… lub choć samemu diabłu.

Z początku niezwykle szybka akcja powieści, dająca odetchnąć tylko wtedy, gdy diabeł wchodzi w dialog z bohaterem, później zwalnia, pozwalając rozwinąć się nowym wątkom, nowym tajemnicom. Na ich rozwiązanie przyjdzie nam poczekać aż do ostatnich stron – ale zapewniam, cierpliwość zostanie wynagrodzona.

Dlaczego jeszcze warto sięgnąć po „Psalmodię”? Z pewnością dla opisów. Trzynastowieczne katedry Krzywicki odmalowuje tak, iż czytelnik nabiera przekonania, że właśnie się w nich znajduje – podziwiając rzeźby przy ołtarzu w migotliwym świetle świec. Powieść powinien przeczytać także miłośnik akcji – krew leje się obficie, a trup pada gęsto, jednak autor nie pozwala czytelnikowi na znudzenie, sięgając po wciąż nowe sposoby literackiego odmalowywania rzeczywistości. To także powieść dla miłośnika zakonów rycerskich – choć to nie powieść historyczna, zakonnicy odgrywają w niej ogromną i bardzo barwną rolę. Wciągają także napięcia między rzeczywistością na fantastyką, przeplatanie się postaci fikcyjnych i historycznych, sposób, w jaki Krzywicki wplata bogów i demony do świata, który mogliśmy poznać na lekcjach historii oraz wypełnianie białych plam map i biografii. Wyobraźnia autora rozwija postaci tak, że można nie zorientować się, w którym momencie prawda historyczna płynnie przechodzi w fikcję literacką.

Z czystym sumieniem mogę polecić też „Psalmodię” dla samego jej języka. Opisy bitw i świątyń, mistycznych miejsc nie stanowią dla autora najmniejszego problemu. Język postaci jest żywy, każdy z dialogów można smakować aż do ostatniego zdania – szczególnie w wypadku wspominanych już przeze mnie wypowiedzi diabła. Już choćby dla nich warto sięgnąć po „Psalmodię” więcej niż raz – nie znudzą się. Wreszcie – w narracji nie brakuje dowcipu, nutki rubaszności, przy opisie czynności – wydawałoby się – zupełnie zwyczajnych. Nigdy nie pomyślałabym, że opis pijaka wykonującego pewną czynność fizjologiczną może być tak zabawny. Sprawne operowanie słowem dotyczy oczywiście nie tylko żartów – Krzywicki przyciąga też sposobem pisania o seksie, od miłości z ukochaną kobietą na gwałcie kończąc. Naturalnie przez wszystkie aluzje i wyzwiska rzucane przez bohaterów.

Bogata językowo, intrygująca fabularnie, gdy trzeba – skrząca się dowcipem, kiedy indziej – wstrzymująca oddech „Psalmodia” zaprasza czytelnika okładką autorstwa Magdaleny Bronieckiej. Habit, mroczny jak unoszące się nad mnichem nietoperze, miecz i krew, gra świateł i cieni to dobra wizytówka tego świata. Wystarczy wyciągnąć rękę i wejść. Dać się poprowadzić podszeptom diabła.

Za udostępnienie egzemplarza recenzenckiego dziękujemy Agencji Wydawniczej RUNA.

autor: Michał Krzywicki
tytuł: Psalmodia
wydawnictwo: Agencja Wydawnicza RUNA
ISBN: 978-83-89595-61-4
liczba stron: 432
wymiary: 125×195 mm
okładka: miękka
ilustracja na okładce: Magdalena Broniecka
data wydania: 13 kwietnia 2010 r.
cena detaliczna: 32,50 zł