Tonight the Comedian died…
Parafrazując słowa Roscharcha, można by powiedzieć, że w tym roku super-bohaterowie, jakich znaliśmy, umarli. Wszyscy ci zamaskowani, obdarowani super mocami wariaci i szaleńcy, pełni ideałów obrońcy ludzkości, przepełnieni złem, groteskowi łotrowie – wszyscy oni zostali starci z powierzchni ziemi jednym, mocnym podmuchem huraganu. Huraganu o nazwie Watchmen.

Mógłbym teraz opowiedzieć o fabule, intrydze, postaciach w nią zamieszanych. Mógłbym, gdyby chodziło o kolejny film z wyidealizowanymi strażnikami moralności; prawymi, dzielnymi, poukładanymi i brutalnymi na tyle, na ile pozwala kategoria PG – 13 dana przez dystrybutora filmu, którzy po skopaniu tyłków złym wracają do domu i w ciemnym kąciku zapoznają się bliżej z uratowana wcześniej kobietą. Ale w przypadku Watchmen jest to niemożliwe. Oparty na kultowym już komiksie Alana Moora łamie kanony superbohaterstwa w każdym punkcie, począwszy od scenariusza, kończąc na postaciach, zaś próby streszczenia ich skomplikowanych sylwetek zakrawają na coś w rodzaju świętokradztwa.

Wyobraźcie sobie alternatywne USA roku 1985, gdzie Nixon nadal jest prezydentem, Amerykanie wygrali w Wietnamie a zegar atomowej zagłady wskazuje pięć minut przed północą. Kraj, w którym pełno jest niesprawiedliwości, niegodziwości i zła, które zżera wszystko i wszystkich. Bohaterów, którzy mogą być wszystkim, tylko nie bohaterami: przerysowanych, bez super mocy, pełnych wątpliwości, gniewu, niezrozumienia dla otaczającego ich świata i emocjonalnych wahań. Półboga, mogącego sterować materią, ale tracącego ludzkie odruchy; machiavellicznego szefa ogromnej korporacji i najmądrzejszego człowieka na ziemi; silną, niezależną kobietę, która skrywa w sobie tłumione uczucia; pełnego ideałów bohatera, którego osłabia własna prostoduszność; socjopatę, który jest groźniejszy niż przestępcy, których wysyła do więzienia; w końcu szalonego komandosa, mającego własną wizję świata, od którego śmierci wszystko się zaczyna.
Fabuła jest rozbudowana, miejscami dość skomplikowana, z masą retrospekcji, dzięki którym fabuła nabiera niesamowitego rozmachu i niejednoznaczności, my zaś możemy poznać punkt widzenia i motywacje danej postaci, które zaprowadzą ją do zaskakującego finału (przynajmniej dla tych, którzy nie znają komiksu, choć w stosunku do oryginału został on znacznie zmieniony, także pod względem ideologicznym). Film, mimo swej długości (ponad 160 minut) pozbawiony jest przeraźliwych dłużyzn, trzyma w napięciu, zaskakując nagłymi zwrotami akcji i nieoczekiwanymi rozwiązaniami fabularnymi. Duża w tym zasługa postaci i relacji między nimi. To nie są X-meni czy inny Spiderman, których problemy emocjonalne plasują się na poziomie gimnazjalisty. Bohaterowie Watchmen – Roscharch, Dr. Manhattan czy Komediant – są ludźmi z krwi i kości, targanymi emocjami, mającymi własne traumy, starającymi się znaleźć swoje miejsce w tym brudnym świecie, wykorzystując do tego środki kojarzone z tymi, których powinni zwalczać. Tu nie ma bohaterów idealnych – rycerzy na białym koniu, ratujących dziewoje. Tutaj równie często się do nich strzela, a złoczyńców – najzwyczajniej zabija – polecam zwłaszcza fragment o Komediancie w Wietnamie i historię Roscharcha – znakomite sekwencje, w których doskonale widać, jak obcowanie ze złem wpływa na ludzi.

Cała ta brutalność jest widoczna gołym okiem. Nie chowa się za teatrzykiem cieni, posoką tryskającą na ścianę i odległymi krzykami. Tutaj śmierć – nawet, jeśli wydarzy się w przepięknej scenerii Antarktydy, zapierającego dech w piersi miasta, przywodzącego na myśl amerykańskie kino czarne czy chaosie więziennego buntu - ukazuje się w całej swej obrzydliwej postaci. Uwierzcie – film jest bardzo brutalny. Nie w sposób efekciarski, by zszokować widza. Strzelanie do ciężarnej kobiety, odcięcie rąk piłą tarczową, natychmiastowe odparowanie – wszystko jest pokazane w sposób wręcz naturalistyczny, chłodno, bez emocji, jako coś, co jest normalne dla świata przedstawionego. Jeśli doliczyć do tego jeszcze dosadne przedstawienie scen seksu i próby gwałtu, nie można dziwić się, że film dostał kategorię wiekową R. Cała ta przemoc, w połączeniu z pięknem wizualnym i efektami specjalnymi, robi to niesamowite wrażenie (choć zapewne pojawiłyby się głosy, krytykujące taką estetyzację zabijania).

Film oczywiście nie uniknął błędów. Część scen, zwłaszcza w końcówce, można by bez większych strat wyciąć; nie każdemu musi pasować jawnie przerysowany charakterów herosów a wydarzenia na ekranie momentami wydają się być idealne raczej do subtelnego przedstawienia, niż pokazania wszystkiego bez ogródek (mam tu na myśli zwłaszcza scenę seksu w Archiem). Nie zmienia to jednak faktu, że dzięki świetnemu aktorstwu (boski Jackie Earl Haley w roli Rorschacha!), dobremu scenariuszowi, wyśmienitej oprawie audiowizualnej i bezkompromisowości w podejściu do kina super bohaterów, Watchmen jest jednym z ważniejszych i najlepszych filmów tego nurtu i kina w ogóle. Zdecydowanie warto poznać.

Piotr „Vivaldi” Sarota

Tytuł oryginalny: Watchmen
Tytuł polski: Watchmen: Strażnicy

Produkcja:

Reżyseria: Zack Snyder
Scenariusz: David Hayter na podstawie komiksu Alana Moore i Dave'a Gibbonsa
Muzyka: Tyler Bates
Zdjęcia: Larry Fong
Scenografia: Alex McDowell
Kostiumy: Michael Wilkinson
Montaż: William Hoy
Produkcja: Lawrence Gordon, Deborah Snyder, Lloyd Levin
Rok produkcji 2009
Czas trwania: 157 minut (wersja kinowa), 191 minut (wersja reżyserska)

Obsada:

Malin Akerman - jako Laurie Jupiter/Juspeczyk vel Jedwabna Zjawa II
Billy Crudup - jako Jon Osterman vel dr Manhatan
Matthew Goode - jako Adrian Veidt vel Ozymandiasz
Carla Gugino - jako Sally Jupiter vel Jedwabna Zjawa
Jackie Earle Haley - jako Walter Kovacs vel Rorschach
Jeffrey Dean Morgan - jako Edward Blake vel Komediant
Patrick Wilson - jako Dan Dreiberg vel Nocny Puchacz II
Stephen McHattie - jako Hollis Mason / Nocny Puchacz
Matt Frewer - jako Edward Jacobi / Moloch
Carrie Genzel - jako Jackie Kennedy
Danny Woodburn - jako Big Figure
Niall Matter - jako Mothman
Laura Mennell - jako Janey Slater